مثل اينكه مولايى امر به احضار ماء مىكند و غرض او مجرّد تمكّنش از شرب است . به مجرّد احضار اين غرض حاصل مىشود . ب ) علّت تامّه براى حصول غرض اقصى نيست . در اين صورت براى عبد تبديل اوّلين اتيان به اتيان ديگر به قصد امتثال امر جايز است و به عبارت ديگر تكرار جايز است . مثل اينكه مولايى به منظور شرب فعلى امر به احضار ماء كند كه در اين صورت به مجرّد احضار غرض حاصل نمىشود . قوله : « التاسع . . . » . [ مبحث نهم : فور و تراخى ] درباره‌ى دلالت صيغه‌ى امر بر فور يا تراخى پنج نظريّه « 1 » وجود دارد كه به دو نظريّه اشاره مىشود : 1 ) نظريّه مصنّف : صيغه‌ى امر بر هيچ‌يك از فور و تراخى دلالت نمىكند به دليل تبادر . « 2 » طبق اين نظريّه دلالت صيغه‌ى امر بر فور يا تراخى بايد از ناحيه‌ى قرينه‌ى خارجيّه باشد . 2 ) نظريّه شيخ طوسى و سكّاكى : صيغه‌ى امر دلالت بر فور مىكند و لذا اتيان مأمور به بالفور واجب است ( و بر فرض صيغه‌ى امر از ناحيه‌ى وضع دالّ بر فور نباشد ولى از ناحيه‌ى قرينه‌ى خارجيّه دالّ بر فور است ) . قرينه‌ى خارجيّه‌ى اوّل : آيه‌ى وَ سارِعُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ . نحوه‌ى استدلال : مراد از مغفرت در آيه ، سبب مغفرت است نه حقيقت مغفرت . چون حقيقت مغفرت فعل خداوند است لذا سرعت گرفتن عبد به آن محال است . با حفظ اين نكته ، فعل مأمور به ، سبب مغفرت است و سبب مغفرت سرعت گرفتن به آن واجب است ( به حكم امر سارِعُوا در آيه ) . پس فعل مأمور به سرعت گرفتن به آن واجب است و سرعت به انجام فورى مأمور به محقّق مىشود . قرينه‌ى خارجيّه‌ى دوم : آيه‌ى فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ . *

--> ( 1 ) - ر ك : مفاتيح الاصول ، ص 121 . ( 2 ) - اين دليل در ص 72 و 73 توضيح داده شد .